3 augustus 2019

Geodicht





Een roze-groen-oranje flits
Is de nieuwe avondspits

Mensgestuurde trapraketten
Behangen met voedselpakketten

Snellen zich van bel naar bel
In dienst van het bezorgkartel

Want eten is een hoop gedoe
En we zijn liever lui dan moe

Dus pak die telefoon en hup
Bestel een Menu Verwende Yup



10 juli 2019

Iconische stedenfoto's


Vorige week bezocht ik  de tentoonstelling van de World Press Photo in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Indrukwekkende beelden in een inspirerender setting dan in de meeste musea, die ik vaak nogal klinisch vind. Op twee aparte wanden werden alle wereldfoto’s van het jaar getoond vanaf 1955. Ook bij andere bezoekers merkte ik dat de blik het meest wordt getrokken naar de foto’s die het bekendst zijn en die een 'groter verhaal’ vertellen. De Vietnamese kinderen die in paniek wegrennen na een aanval met napalm. Tank man die op het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing het leger tijdelijk tot stilstand brengt, een plastic tasje in de hand. De winnende foto van dit jaar, met het huilende meisje van wie de moeder aan de Amerikaans-Mexicaanse grens wordt gefouilleerd. Het zijn foto’s die iedereen kent. Hoewel er ook beelden zijn die in het collectieve geheugen gegrift staan zonder dat ze foto van het jaar werden, zoals de vallende man uit een van de Twin Towers en het levenloze lichaam van Alan Kurdi op het strand van Lesbos.   

Later vroeg ik me af of er vergelijkbare foto’s bestaan over steden en stedelijkheid. Mooie beelden van architectuur zijn er genoeg. Maar wat zijn nu echt iconische stedenfoto’s? Beelden die een groter verhaal vertellen over de mens in de gebouwde omgeving? Ik kwam tot deze hoogst persoonljke top vijf.   


São Paulo 



Brazilië is een van de landen met de grootste ongelijkheid tussen arm en rijk. Deze foto uit 2004 van een luxe woontoren in de wijk Morumbi en de favela Paraísopolis in São Paulo werd een symbool voor sociale ongelijkheid in Brazilië en daarbuiten. Hoe zouden de bewoners vanuit hun  balkonzwembad neerkijken op hun stadgenoten aan de andere kant? Met ongemak? Onverschilligheid? Zien ze de favela als een gevaar dat met geweld in bedwang moet worden gehouden, als hete lava die vanaf de heuvel de stad indruipt? Hebben ze hun hoop gevestigd op Bolsonaro, die een militaristische aanpak van de misdaad in de favelas beloofde en zijn verkiezing vooral te danken heeft aan de rijkere helft van de Brazilianen?



Houston



Een luchtfoto uit begin jaren tachtig van downtown Houston, het centrum van de Amerikaanse olie-industrie. Vaak gebruikt om te laten zien hoe een stad volledig kan worden opgevreten door de auto. Achteraf blijkt het ook een snapshot van het absolute dieptepunt. Het midden van dit gebied is inmiddels een park, omringd door nieuwe hoogbouw en een congrescentrum. Daaromheen liggen nog steeds grote parkeervlaktes. Nog altijd niet bepaald stedentripwaardig, maar minder extreem dan toen.



Male


Weinig andere foto's die kwetsbaarheid zo goed uitdrukken. Een hoofdstad van 150.000 inwoners, opeengepakt op een pannenkoek die maar net boven de zeespiegel uitstijgt. Het ongemakkelijke gevoel dat de foto oproept wordt versterkt door de vage kleuren, niet die van het tropisch paradijs uit de vakantiefolder. Een deel van de circa 200 bewoonde eilanden van de Malediven moet worden ontruimd. Op andere eilanden, zoals deze, zijn waterkeringen nodig. Het geld dat daarvoor nodig is, wil de overheid van het land verdienen met de opbrengsten uit toerisme.



Saint Louis, Pruitt-Igoe




Waarschijnlijk de beroemdste sloopfoto uit de geschiedenis. Vaak gebruikt als symbool voor de teloorgang van het modernisme, de stroming van architecten als Le Corbusier met utopische idealen over ‘de nieuwe mens’. Bij een wijk die het nog geen twintig jaar volhoudt, gebouwd tussen 1954 en 1956 en gesloopt in 1972, mag je toch wel spreken van mislukte stedenbouw. Of ligt het genuanceerder? Ook niet-modernistische gebouwen in Saint Louis, en in vele andere Amerikaanse steden, zijn vanaf de jaren zeventig verkrot of gesloopt. In de documentaire The Pruitt-Igoe Myth (trailer op Youtube ) wordt betoogd dat het project ten onder ging aan nalatigheid en gebrek aan onderhoud, waarbij segregatie en geïnstitutionaliseerd racisme een rol speelden.



Venetië




Deze afbeelding is gephotoshopt, al heeft niet iedereen die hem deelt op social media dat door. Maar dat hij onecht is, maakt eigenlijk niet uit. Het gaat om de kracht van het beeld. Een nepfoto kan soms feller de schijnwerper richten op een probleem dan een echte foto. Zie je dit plaatje dan denk je onmiddellijk: overtourism. Venetië als symbool voor het oude, kwetsbare Europa dat dient als selfiedecor voor de rest van de wereld en daaraan dreigt te bezwijken. De foto hieronder, vanuit hetzelfde standpunt en wel echt, is nauwelijks minder huiveringwekkend.


30 maart 2019

Buurtboekenkasten en boekenkastbuurten



In de afgelopen jaren was de bakfiets het symbool voor een bepaald soort mens in een bepaald soort buurt. Een ‘bakfietsbuurt’ was een stadswijk met veel hoog opgeleide en milieubewuste jonge ouders. Was, want inmiddels zijn steeds meer buurten een bakfietsbuurt geworden. Het bijzondere is eraf, de bakfiets is gewoon massaal ontdekt als een handig vervoermiddel. Het linkse imago blijkt niet (meer) te kloppen: jonge ouders die VVD stemmen hebben vaker een bakfiets dan GroenLinks-stemmende ouders.

Tijd voor nieuwe symbolen waarmee een buurt zich kan onderscheiden. Ik nomineer de buurtboekenkast. Al een paar jaar maak ik de wandeling naar een boekenkast een paar straten verderop. Hij staat een beetje verdekt opgesteld op een speelpleintje. Een open houten kast waarin de boeken staan blootgesteld aan regen en wind (op het Zuiden, dat gelukkig wel). Het mooie eraan is dat er geen vooraf vastgestelde regels zijn. Die kast staat er gewoon en je moet als bewoner zelf bedenken hoe je ermee omgaat. Moet je een boek na lezing weer terugzetten, zoals in een bibliotheek? Wel zo aardig als je het echt goed vond, want dan kan een ander er ook van genieten. Maar het is ook weer niet logisch om dat met elk boek te doen, want dan blijft de inhoud van de kast steeds hetzelfde. Voor mezelf houd ik de regel aan dat er voor elk mee naar huis genomen boek iets van hetzelfde kaliber en genre in de kast gaat. Een roman voor een roman, een thriller voor een thriller, Engelstalig voor Engelstalig.

Een buurtboekenkast brengt twee dingen samen. Hij laat zien dat buurtbewoners zelf een voorziening draaiende kunnen houden. Daarnaast is het, anders dan commerciële platforms als AirBnb en Uber, écht een vorm van deel-economie. En het werkt. Elke keer als ik langs ga, zo eens in de maand, is de inhoud ververst. Tussen de pakweg honderd boeken zit bijna altijd wel een parel. Ik vond er het verstilde Meisje in het veen van Koos van Zomeren. Naar de overkant van de nacht van Jan van Mersbergen, een ontroerende carnavalsroman met dronken verteller. Boeiende romans van schrijvers die ik nog niet kende, zoals Brazzaville Beach van William Boyd, waarin de machtsstrijd binnen een groep biologen wordt gespiegeld aan die van de chimpansees die ze bestuderen. En natuurlijk heb je ook mensen die de kast gebruiken om af te komen van WordPerfect voor beginners of de Wijngids 1993.

Een bij-effect is dat ik boeken op een nieuwe manier ben gaan waarderen. In de buurtboekenkast doet het er veel minder toe of een boek of schrijver actueel is. Je hoeft je nooit met lichte tegenzin door een roman heen te worstelen waaraan je twintig euro hebt uitgegeven omdat hij overal werd gehyped. Als een boek niet bevalt, breng je het gewoon terug. Een ander voordeel is dat je eigen boekenkast lekker opruimt. Van mijn Stephen Kings heb ik alleen de tijdreisroman 11.22.63 laten staan, de thrillers konden wel weg. Zo blijft alleen het essentiële over, je eigen canon van de literatuur.

Of het een typisch stedelijk fenomeen is, weet ik niet zeker. Googlen op ‘buurtboekenkast’ laat zien dat er ook aardig wat zijn in kleine kernen, en dat de term zowel wordt gebruikt voor boekenkasten in de open lucht als voor ruilboekenkasten in buurthuizen of wijkgebouwen. Dat er nog maar veel buurtboekenkasten bij mogen komen, net zo lang tot elke buurt een boekenkastbuurt is. Of de boekenwereld er ook zo over denkt, is natuurlijk weer een andere vraag.

20 januari 2019

Geodicht




Mister Cameron's ambition
Was to strengthen his position

Let's have a little poll, he thought
About leaving the EU or not

Because of David's gambles
Now Britain is a shambles

Please give the reckless snob
A well deserved new job

Send him to the Irish border
To keep order, order, ORDER!